Dydaktyczna rola biblioteki szkolnej

    Zmiany zachodzące w otaczającej nas rzeczywistości, szybki rozwój technik telekomunikacyjnych, integracja z Unią Europejską, reforma systemu edukacji, zmiana podstawy programowej nauczania ogólnego stawiają przed bibliotekami nowe zadania, których celem jest przygotowanie młodego człowieka do pełnienia swych ról społecznych.

    Aby przygotować absolwenta szkoły do aktywnego uczestnictwa w społeczeństwie informacyjnym, należy stworzyć przede wszystkim w szkole odpowiednie ku temu warunki. Duża rola w tym procesie przypada bibliotece szkolnej, będącej dla uczniów ośrodkiem edukacji czytelniczej i informacyjnej. Szkoła jest instytucją, której zadaniem jest przekazanie wiedzy, pomoc w nabyciu umiejętności oraz wyrobienie nawyku samokształcenia, pokazanie sposobów dotarcia do potrzebnych uczniowi informacji.

   Wdrażanie uczniów do samokształcenia musi uwzględniać zarówno kształcenie kierowane podczas lekcji jak i wspierane swobodnym kontaktem z różnorodnymi informacjami, co umożliwia współczesna biblioteka szkolna. Celem bibliotekarza jest zatem nauczenie użytkownika, jak korzystać z różnorodnych źródeł informacji i jak wyszukiwać potrzebną informację.[1] Nauczyciel-bibliotekarz, podobnie jak każdy inny nauczyciel w szkole, powinien być ekspertem od nauczania, a nie ekspertem od określonego obszaru wiedzy.

   Zgodnie zatem z sugestiami Ministerstwa Edukacji Narodowej z 2000 roku[2] biblioteki szkolne, powinny pełnić rolę wielofunkcyjnych pracowni interdyscyplinarnych i dydaktycznych ośrodków informacji multimedialnej i internetowej, wspomagających realizację programów nauczania i wychowania, edukację kulturalną i informacyjną uczniów wspierających ustawiczne kształcenie się nauczycieli.

   Funkcje i zadania bibliotek w Polsce określa Ustawa o bibliotekach[3], która zawiera wytyczne przytoczonego powyżej Manifestu i dostosowuje je do polskiej rzeczywistości.

   Wielka rola bibliotek we współczesnym świecie wynika też z faktu, że ich usługi są w większości bezpłatne, stąd też ich dostępność staje się powszechna. Jednym z głównych zadań szkół, a tym samym bibliotek szkolnych jest przygotowanie młodych ludzi do życia w społeczeństwie informacyjnym, w którym by móc się realizować, nie mogą czuć się zagubieni. Biblioteka szkolna powinna zatem stać się miejscem na miarę potrzeb i oczekiwań zarówna uczniów jak i nauczycieli. Stąd też przekształcenie jej w Szkolne Centrum Informacyjne staje się koniecznością. Nierzadko gromadzone do tej pory zbiory traciły na swej aktualności i atrakcyjności z punktu widzenia ucznia jak i nauczyciela, którzy na co dzień posługują się technologią informacyjną obejmującą technologie komunikacyjne. Zapewne możliwości z korzystania z Internetu w bibliotece szkolnej, pozwala jej użytkownikom na swobodny dostęp do gromadzenia informacji, ale i tworzenia własnych tekstów, wykorzystywanych w procesie edukacyjnym. Biblioteki szkolne pod nową postacią, dysponujące nowoczesnymi środkami dydaktycznymi stają się atrakcyjnym dla ucznia miejscem, gdzie może znaleźć potrzebne informacje nie tylko piśmiennicze, ale również medialne np. video nagrania, muzykę, ikonografię, malarstwo i inne teksty kultury. Tradycyjne widzenie biblioteki szkolnej łączy ją głównie z gromadzeniem książek, głównie lektur i wypożyczaniem ich do domu. Rzadko bibliotekę kojarzy się z czytelnią jako miejscem cichej pracy ucznia, z dostępnym księgozbiorem podręcznym, gdzie uczniowie nabywają umiejętności poszukiwania, opracowania i selekcjonowania informacji.

   Rzeczywistość szkolna zmienia się w zaskakującym tempie, biblioteka jest takim miejscem w szkole, które musi szybko i kompetentnie dostosowywać się do wymagań uczniów, zaspakajając ich potrzeby czytelnicze i dydaktyczne. To miejsce pracy bibliotekarza z indywidualnym czytelnikiem, teren zazębiania się pracy ucznia z książką pod kierunkiem nauczyciela i samodzielnej, tak ważnej w nauczaniu, inicjatywy ucznia. Swobodna, wolna od przymusu atmosfera i bezpośredni, nie skrępowany ocenami szkolnymi kontakt ucznia z bibliotekarzem, który często staje się prywatnym doradcą, powiernikiem, sprzyjają pobudzeniu motywacji poznawczej ucznia, a przecież właśnie temu służyć ma biblioteka szkolna.

   Bibliotekarz ma pełnić rolę przewodnika po zasobach informacyjnych jakimi dysponuje biblioteka, ma być mentorem poszukiwań, kierować go zgodnie z jego potrzebami, upodobaniami i zainteresowaniami, ma rozbudzać w nim chęć zdobywania wiedzy, umiejętność racjonalnego myślenia, rozwiązywania problemów bez względu na wiek i okoliczności.

   Wyjątkowa rola biblioteki szkolnej polega na tym, iż nadal istnieją miejsca w Polsce, gdzie właśnie tutaj możliwy jest pierwszy dla ucznia kontakt z książką i często jest to jedyna taka okoliczność w życiu dla części naszego społeczeństwa. To właśnie biblioteka ze względu na systematyczność swoich oddziaływań wychowawczych ma największą skuteczność, a także rzutuje na dalsze "czytelnicze" zachowania i preferencje. Właśnie dlatego nie można lekceważyć nawet błahej obecności ucznia w bibliotece, należy wykorzystać minimalne jego zainteresowanie choćby samym miejscem.[4] Podstawy wiedzy przekazywanej przez nauczyciela oraz podręcznik szkolny dzisiaj już nie wystarczą do prawidłowego „formowania” uczniów. Konieczny jest „dodatek duchowy” tworzący różnice między poszczególnymi uczniami, indywidualizujący ich postawy, związany z różnymi bodźcami zewnętrznymi, które kształtują ucznia i docierają z bardzo różnych źródeł, również i z biblioteki. Mozolna nauka czytania, w której przecież uczestniczy biblioteka szkolna, zaowocować może aktywnym czytelnictwem ucznia. Żadnego zatem z elementów edukacji szkolnej nie należy oddzielać od szkoły, wręcz bezsprzecznie pojmować je jako czynniki współuczestniczące w zabiegach szkoły wobec każdego ucznia. To właśnie biblioteka szkolna ma za zadanie ukształtować w nim nawyk obcowania z książką, umiejętność samokształcenia, innymi słowy – wychowywać go na czytelnika, który wie, czego od swej biblioteki oczekuje. Temu zadaniu sprostać może wyłącznie biblioteka szkolna uczestnicząca w procesie dydaktycznym i mająca na niego bezpośredni wpływ. Niezrozumiałe jest zatem niedocenianie jej roli w szkole i podejmowanie prób połączenia bibliotek szkolnych z publicznymi.[5] Podczas spotkania zawiązującego projekt Republika Książki w Bibliotece Narodowej, które miało miejsce 8 grudnia 2010r. minister edukacji Katarzyna Hall powiedziała: „Czytelnictwo to styl życia; odruch, który trzeba sobie wypracować”. I to jest prawda. Taką rolę mają do spełnienia biblioteki szkolne. To one wpływają na zapoczątkowanie kontaktu z książką i promowanie czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży. Dla niektórych uczniów pozostaną jedynymi bibliotekami, z jakimi będą mieli do czynienia, bo jest to pracownia, z której młodzież może korzystać przed lekcjami, w trakcie lekcji i po ich zakończeniu. W której dochodzi do ciekawych inicjatyw, spotkań, gdzie prowadzone są dodatkowe zajęcia, uczniowie mogą rozwijać swoje zainteresowania i pasje, ale również odpocząć. Nikomu nie przyjdzie do głowy likwidować pracowni chemicznej czy geograficznej, dlatego tym bardziej nie można nawet myśleć o likwidacji biblioteki szkolnej lub o połączeniu jej z biblioteką publiczną, bowiem każda z nich ma swoje zadanie, a w szkole biblioteka szkolna jest nieoceniona, bo służy uczniom, nauczycielom, a to właśnie oni tworzą szkołę.[6] Współczesna, dobrze funkcjonująca szkoła projektuje, realizuje proces dydaktyczny i wychowawczy, kładąc nacisk na aktywność ucznia w zdobywaniu wiedzy i kształceniu umiejętności. W takiej sytuacji organizatorem samodzielnej pracy wychowanka, doradcą i przewodnikiem w świecie informacji staje się nauczyciel, a źródłem, dzięki któremu jest to możliwe biblioteka szkolna zorganizowana na miarę XXI wieku jako multimedialne centrum informacji. „Porządna” biblioteka powinna zatem gwarantować szybkie dotarcie do wiarygodnej informacji o poszukiwanych zbiorach, materiałach, dając możliwość korzystania ze światowych zasobów myśli ludzkiej. Niezwykle ważne dla bibliotek szkolnych jest ich umocowanie prawne. Zgodnie z Ustawą o bibliotekach[7]  w każdej publicznej szkole powinna znajdować się biblioteka, która służy realizacji programów nauczania i wychowania, edukacji kulturalnej i informacyjnej dzieci i młodzieży oraz wspomaga samokształcenie nauczycieli. Ustawa ta jednocześnie wyklucza łączenie bibliotek szkolnych z publicznymi, zakładając jednocześnie ich wzajemną współpracę. O ile biblioteka szkolna zapoczątkuje pracę z młodym czytelnikiem, posiadając moc codziennego kształcenia wrażliwości czytelniczej, zdobywania wiedzy i rozbudzania ciekawości świata, o tyle biblioteka publiczna kontynuuje tę pracę i poszerza zainteresowanie sprawami kultury. Obszaru do działań tychże bibliotek nie braknie a ich praca korzystnie wpływa na rozwój jednostki, wzbogacanie jej wiedzy i aktywny udział w życiu społecznym.8[8] Biblioteka szkolna jest ważnym miejscem w szkole, którego efektywność oddziaływań zależy od wielu czynników. Sam bibliotekarz, choćby pracował najlepiej jak tylko potrafi, bez pomocy środowiska szkolnego niewiele zdziała. Stopień wyposażenia bibliotek szkolnych zależy przede wszystkim od dyrektorów szkół, a to jak są postrzegani bibliotekarze zależy od ich profesjonalizmu, zorganizowanego warsztatu i korzystających z zasobów uczniów, nauczycieli i rodziców. Dobrze zorganizowana biblioteka jest „sercem szkoły” i jej wizytówkąprzyczynia się do sukcesów ucznia.

   Biblioteka jest dla wielu uczniów azylem bezpieczeństwa, gdzie można się odizolować od hałasu, zgiełku przerwy międzylekcyjnej, uniknąć niemiłych sytuacji z rówieśnikami, ich zaczepek i niezrozumiałego braku akceptacji. Otoczenie biblioteki w wielu uczniach wzmacnia poczucie własnej wartości przez wykształcenie umiejętności oceny siebie wobec postępowania innych. Dzieci z trudnych środowisk często tęsknią za samotnością, a książka, przyjazna atmosfera biblioteki stwarza możliwość indywidualnego spędzenia czasu, wyobcowania z nieprzyjaznej grupy rówieśniczej, przebywania ze sobą samym i myślenia na własny ratunek. Biblioteka szkolna jest miejscem przebywania uczniów zdolnych i ten fakt nikogo nie dziwi, bo uczeń zdolny sam dąży do zdobycia wiedzy z nieznanych jeszcze dla siebie źródeł, do których sięga poprzez samodzielne poszukiwania, choć nie jednokrotnie też jest uczniem wyobcowanym spośród grona rówieśników. Jest ona również miejscem, w którym chętnie przebywają uczniowie z problemami w nauce. Uważani za „gorszych” szukają schronienia i pomocy w przytulnej bibliotece. Tutaj bibliotekarz niepozornie proponuje książki, gry dydaktyczne, lektury, które wspierają proces dydaktyczny ucznia, rozwijają jego braki w wiedzy i umiejętnościach, doskonalą umiejętność czytania, argumentacji swego stanowiska, oceny postaw i zachowań bohaterów literackich, wartościowania. Pozwala on uczniom zagubionym odnaleźć własna receptę na sukces, umożliwia wyrównywanie szans edukacyjnych. Indywidualny kontakt z dzieckiem pozwala bowiem bibliotekarzowi, który również jest nauczycielem, udzielić pomocy przy pracach domowych. W bibliotece wielu uczniów odrabia zadane zadania domowe, korzysta ze źródeł informacji, z faktu, iż jest ktoś, kto może mu pomóc, bo niestety w domu tej pomocy nie znajdzie. Bibliotekarz służy wówczas uczniom swą wiedzą, umiejętnościami, radą i dobrym słowem, ponieważ wsparcia duchowego, wysłuchania w trudnych chwilach, potrzebuje niejeden uczeń w szkole, a nie zawsze ma on odwagę wraz ze swymi problemami odwiedzić gabinet pedagoga. Nie jest to zadanie łatwe, ale nauczyciel - bibliotekarz kreatywny, elastyczny i otwarty na potrzeby swoich uczniów, inicjator działań dydaktycznych w taki właśnie sposób realizuje swą misję. Czas, który przeznaczony jest na kontakt z czytelnikiem, wykorzystuje na indywidualne rozmowy na różne tematy, nie zawsze związane ze szkołą, ale nie można lekceważyć spraw nurtujących młodego człowieka wkraczającego w dorosłe życie. Takie działania bibliotekarza można określić jako wychowawczo-edukacyjne, bowiem przez indywidualne podejście do ucznia oddziałuje na niego psychologicznie, terapeutycznie a przede wszystkim dydaktycznie.

   Dzisiaj nie wystarczy tylko uczyć. Trzeba uczniowi dostarczyć wiedzy o tym, jak uczyć się efektywnie, o tym, jakie istnieją możliwości skutecznego wykorzystania informacji z posiadanych źródeł oraz szukania innych w celu poszerzenia zakresów orientacji w interesujących go obszarach. Trzeba uczniowi stwarzać dogodne warunki zapewniające uświadomienie mu faktu, iż może wiedza o świecie się powiększa dzięki nieuchronnym postępom nauki, którym my również podlegamy, a on sam może ją zgłębiać, odnawiać, wzbogacać przez aktywne, samodzielne jej odkrywanie.

   Niewątpliwie, każda rzecz najlepiej służy wtedy, gdy użyta jest w miejscu adekwatnym do funkcji. Tak jest w cywilizowanym świecie, który pragniemy dogonić. Dysponując księgozbiorem przystosowanym do typu, stopnia i poziomu szkoły, biblioteka szkolna realizuje swą dydaktyczną rolę – „kształci przez bibliotekę”. Korzyści wynikające z pomocy biblioteki szkolnej wykorzystane są przede wszystkim podczas procesu lekcyjnego, ale docenia się je również w pozalekcyjnym procesie dydaktycznym. Obecności bibliotek szkolnych nie da się przecenić. Istnienie ich w szkołach wpływa na zakres i jakość nałożonych na szkołę obowiązków i wynikających z nich funkcji. Tylko szeroki i atrakcyjny zakres zbiorów drukowanych, audiowizualnych, informatycznych będzie ucznia przyciągać i kusić do skorzystania z oferty. Zadanie dzisiejszego bibliotekarza jest te ofertę uatrakcyjniać, wzbogacać i aktualizować.

   "Bez porządnej biblioteki, w porządnej szkole, porządnie uczyć się nie da"[9] to zdanie jest prawdziwe szczególnie w dzisiejszej rzeczywistości, bowiem trudno zadowolić współczesnego, wybrednego ucznia. Nie bez znaczenia jest ekspansja mediów elektronicznych. Biblioteka zyskuje nowe sposoby zdalnego zdobywania i przekazywania informacji, ucząc równocześnie odpowiedzialnego korzystania z tego nowego źródła. Znaczenie biblioteki jako nowoczesnej pracowni szkolnej zwiększa również zauważalna pauperyzacja społeczeństwa. Nikną biblioteczki domowe, coraz mniej rodzin stać na zakup książek, a biblioteka szkolna staje się głównym miejscem pozyskiwania materiałów edukacyjnych, tak przez uczniów, nauczycieli, jak i rodziców. Zaakcentowanie roli i znaczenia biblioteki szkolnej jest niezbędne w kontekście oceny pracy szkoły. Za jakość szkoły, podobnie jak i biblioteki odpowiedzialni są wszyscy zainteresowani procesem kształcenia, bowiem jest ona zapleczem dydaktycznym dla nauczycieli wspomagających swój warsztat pracy jej zasobami. Zauważono, że gdy bibliotekarze i nauczyciele współpracują ze sobą w szkole w celu polepszenia umiejętności pisania, czytania, uczenia się, rozwiązywania problemów wychowawczych, umiejętności informacyjnych swoich wychowanków - efekty są dużo lepsze niż w przypadku braku takiego współdziałania.[10]  Dobrze zorganizowana biblioteka, o którą dba dyrekcja szkoły, nauczyciele i jej pracownicy wszechstronnie wspomaga ucznia, jest wsparciem dla kadry nauczycielskiej oraz pedagogizuje rodziców.

   Nowa podstawa programowa wprowadzona przez Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008r., która weszła w życie 1.09.2009r. w swej Preambule dotyczącej wszystkich nauczanych w szkole przedmiotów, podkreśla rolę bibliotek szkolnych w procesie dydaktycznym. To właśnie one są odpowiedzialne za wspomaganie nauczycieli w realizację założeń programowych i wykształcenie u uczniów umiejętności m. in. czytania, myślenia matematycznego i naukowego, umiejętności komunikowania się w języku ojczystym zarówno mowie, jak i piśmie, posługiwania się nowoczesnymi technologiami informacyjnokomunikacyjnymi, w tym także wyszukiwania i korzystania z informacji, umiejętności uczenia się jako sposobu zaspokajania naturalnej ciekawości świata, odkrywania swoich zainteresowań i przygotowania do dalszej edukacji. W celu realizacji zamierzonych celów wszyscy nauczyciele powinni odwoływać się do zasobów biblioteki szkolnej, współpracować z nauczycielami bibliotekarzami w celu wszechstronnego przygotowania uczniów do samokształcenia i świadomego wyszukiwania, selekcjonowania i wykorzystywania informacji.[11] Tak odpowiedzialne zadanie wyznaczone bibliotekom szkolnym zobowiązuje dyrekcję szkoły, bibliotekarza do zapewnienia dostępu uczniom, nauczycielom do aktualnych zbiorów zarówno w postaci księgozbioru, jak i w postaci zasobów multimedialnych. Wiąże się to z założeniem, że multimedialne pokolenie oczekuje multimedialnych nośników informacji i wiedzy. Zmiana treści nauczania wprowadziła obowiązek zdobycia wiedzy nawet z przedmiotu takiego jakim jest wychowanie fizyczne, uważanym dotąd za przedmiot praktyczny. Uczeń, aby uzyskać pozytywną ocenę semestralną musi nie tylko wykazać się umiejętnościami i sprawnością fizyczną, ale również wiedzą na temat np. tańców narodowych, piramidy żywienia, wad postawy. Informacje te bez problemu znajdzie w zasięgu ręki w bibliotece szkolnej, której zadaniem jest kształtowanie wśród uczniów postaw sprzyjających dalszemu rozwojowi indywidualnemu i społecznemu. O bibliotece szkolnej wspomina kolejne Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 sierpnia 2010r., które odwołując się do Rozporządzenia z dnia 21 maja 2001r., nazywa bibliotekę szkolną Szkolnym Centrum Informacji. Wprowadzając projekt edukacyjny jako element obowiązkowy podlegający ocenie, zobowiązuje grupę projektową do rozwiązania podjętego problemu w oparciu o nie tylko o praktyczne działanie, ale o wiedzę teoretyczną, a tę może uczeń znaleźć bez wątpienia w zasobach biblioteki szkolnej. Biblioteka powinna zatem być miejscem, w którym miło i efektywnie uczeń może spędzić czas, wykorzystując go dla własnego dobra. Szkolnictwo jest strukturą ulegającą ciągłym zmianom. Modyfikacjom ulegają formy pracy z uczniem, metody kształcenia. Zmiany te zakładają wysoką jakość pracy szkoły, a więc efektywność jej działań we wszystkich obszarach: kształceniu, wychowaniu, zarządzaniu. Zadaniom tym, stojącym przed szkołą pomaga sprostać biblioteka szkolna, gdyż jako źródło wiedzy potrafi dostarczyć informacji dotyczących organizacji, dydaktyki szkoły oraz wychowania i rozwoju ucznia. W tym miejscu nauczyciele znajdą literaturę metodyczną, przykłady dobrych praktyk, scenariuszy lekcji.

   Niech zatem biblioteka będzie miejscem uprzywilejowanym, miejscem eksperymentów pedagogicznych, gdzie krzyżują się wszystkie szkolne drogi uczniów i nauczycieli, miejscem nieformalnych spotkań pozwalających na zmianę stosunków między uczniami różnych klas, między uczniem a nauczycielem.

   Pomimo popularności Internetu, zalewu e-informacji, wbrew obawom ludzi czytających, książki nie znikną z półek, są najdoskonalszym wynalazkiem, efektem epoki, w której tym bardziej odczuwamy potrzebę pisania i czytania. Nie wszyscy współcześni użytkownicy mass-mediów nadążają z oswajaniem nowych kodów, zdobywaniem nowych umiejętności i aktualizacji wiedzy. A dziś współczesna wiedza opiera się na sztuce selekcji i weryfikacji informacji. Przewodnikiem w zdobywaniu takich umiejętności powinien być współczesny bibliotekarz.

  Niewątpliwie biblioteka szkolna odgrywa niebagatelną rolę w budowaniu kontaktów międzyludzkich. Biblioteka jest bardzo ważnym punktem na mapie szkoły, stanowi przestrzeń, na której spotkać się mogą uczniowie z nauczycielami – spokojniejszą niż korytarz szkolny, mniej onieśmielającą niż zaplecza przedmiotowe czy pokój nauczycielski.[12]

   Trzeba jednak znacząco podkreślić, że bibliotekarz, choćby najlepiej pracował, nie uzyska żadnych znaczących efektów bez pomocy środowiska szkolnego, które powinno wspierać jego działanie. Zatem to, jak wyposażone i postrzegane są biblioteki szkolne zależy w znacznym stopniu od dyrektorów szkół. Natomiast jak postrzegani są bibliotekarze szkolni zależy nie tylko od nich samych, ale od poziomu i profesjonalizmu zorganizowanego warsztatu i korzystających z jego zasobów uczniów, nauczycieli, rodziców.

   Wartość biblioteki szkolnej jest nieoceniona. Wpływa na rozwój dziecka, pomaga w nauce, w zdobywaniu wiedzy i umiejętności, przekazuje wartości, o których dzisiejszy świat często zapomina. Najważniejszy jest jednak kontakt z książką, bo kto się z nią zetknie, zawsze będzie odczuwał jej brak. Ksiązka i komputer to dziś dwa, podstawowe dla młodych ludzi, okna na świat. A zgodnie z powszechnym powiedzeniem „Im więcej okien, tym więcej światła …” w życiu i w sercach naszych uczniów.

 

                                                                                              Magdalena Kalemba-Borowczak

                                                                                                 nauczyciel języka polskiego

                                                                                                     doradca metodyczny



[1] Zybert Elżbieta Barbara,: Biblioteka szkolna-biblioteką jakości [online]. ”Ebib” 2002 nr 2 [dostęp 22 grudnia 2010].Dostęp w Word Wide Web: http://ebib.wroc.pl/2002/31/zybert.php

[2] MEN o bibliotekach. Warszawa 2000. Biblioteczka Reformy nr 25. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 19.02.2002r. w sprawie sposobu przeprowadzania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji.

[3] Ustawa z dnia 27.06.1997r. o bibliotekach. (Dz. U. nr 85,poz.539 z późn. zm.).

[4] Nowak Agnieszka. Rola biblioteki w pracy z uczniem zdolnym. [w:] Biblioteka w szkole.1992, nr 9.

s 1-2.

[5] Cyt.za: Brudło Elżbieta . Problem, którego być nie powinno. [w:] Poradnik Bibliotekarza.

Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich.1995 nr 5. s.2.

[6] Cyt. za: Tumas Izabela. Biblioteka to pracownia szkolna. [w:] Głos nauczycielski 2011 nr 1. s. 11.

[7] Ustawa z dnia 27 czerwca 1997r. o bibliotekach (Dz. U. nr 85 poz. 539, z późn. I zm.)

[8] Wawrzyniak Ewa. Ważny punkt na mapie szkoły. [ w:] Uczyć lepiej 2010 nr 2. s. 18.

[9] Andrzejewska Jadwiga. Reforma systemu Edukacji a biblioteki szkolne. Biblioteka w szkole 1998.

nr 11-12. s. 1-4.

[10] Wawrzyniak Ewa. Stawiam na jakość – nie ma byle jakość. Uczyć lepiej 2005 nr 4. s. 6-8.

[11] Podstawa Programowa. Język polski. Tom 2. Warszawa 2009. s.16

[12] 12 Wawrzyniak Ewa. Ważny punkt na mapie szkoły. [w:] Uczyć lepiej nr 2. 2011r.s.18.